Karel Doormanlaan 220
3572 NZ Utrecht
tel. 06 10 79 48 75


Thema-presentatie Azië in Slot Zuylen

zaterdag 23 april t/m zondag 25 september 2016

Twee 18de eeuwse Chinese knikpoppen zijn gerestaureerd! In 2016 richtte Slot Zuylen de blik oostwaarts voor de thema-presentatie Azië in Slot Zuylen. Gidsen namen bezoekers mee door het Slot en haar tuin en lieten zien hoe Azië een plek vond in het leven van de voormalige bewoners. De inspiratie voor dit thema was de bijzondere restauratie van twee Chinese knikpoppen uit de late 18e eeuw, die voor het eerst werden tentoongesteld. Azië lijkt ver weg, maar dit werelddeel is binnen handbereik in het Groote Huys aan de Vecht.

Rijksmuseum Ara, Meissen porselein, ca 1731, Johann Joachim Kändler, ca 85 cm groot

Als een zeer speciaal en eenmalige opdracht heb ik in het Rijksmuseum gewerkt aan een project dat begon als een hoop scherven. Een levensgrote vogel (Ara) van porselein (uit Meissen, ca 1731) kwam in honderden delen het restauratie atelier binnen. Inmiddels staat het weer in volle glorie in de nieuwe opstelling, afdeling 18de eeuw, in een grote ronde vitrine met meerdere dieren van porselein.

De met emaille kleuren gedecoreerde Ara zit op een boomstronk. Het feit dat de Ara gemaakt is door topmodelleur Joachim Kändler, en dat het gelukt is om in de vroege porselein fabricage in Meissen zo’n groot en polychroom object heel uit de oven te krijgen maakt het bijzonder. Technisch en esthetisch gezien een meesterwerk. Er zijn in Meissen meerdere grote dierstukken van porselein gemaakt in die tijd, keurvorst August de Sterke liet voor zijn Japans paleis in Dresden een hele dierentuin maken.

De restauratie nam ongeveer een jaar in beslag. Alles was nog compleet, maar er was een deel in gruis over dat niet meer te gebruiken was. De boomstronk was nog intact, al zaten er wel enkele barsten in de bodem.

In een aantal stadia is er gewerkt: allereerst zijn alle scherven schoon gemaakt, en op de juiste plek bij elkaar gelegd. Daarna is door middel van droog oefenen een methode en volgorde van verlijmen uitgezocht. Met kleinere scherven zijn iets grotere delen gemaakt, totdat ook de grote delen aan elkaar gezet konden worden met epoxy. Een aantal delen, waaronder de kop, was topzwaar tijdens het lijmen. Als extra versteviging is ook aan de binnenkant twee componentenmateriaal aangebracht. Met behulp van collega’s is daarna de gelijmde vogel gepositioneerd op de boomstam mbv een stellage om de zware vogel op zijn plaats te houden tijdens het uitharden van de lijm (dat ca een week duurt). Toen alles in elkaar zat zijn alle breuklijnen en ontbrekende schilfers (chips) opgevuld met epoxy kleurvulling, een mooie beperkte methode. Vervolgens zijn de breuklijnen en alle kleine gevulde chips geretoucheerd. Op deze manier zijn de breuklijnen nagenoeg onzichtbaar gemaakt zonder dat er gebruik is gemaakt van een airbrush.

De gerestaureerde Ara is te midden van andere porseleinen dieren te bezichtigen in het Rijksmuseum, afdeling 18de eeuw.

Project: Beeld van albast

Dit vroege Spaanse albasten reliëf van Augustinus als bisschop van Hippo Regius uit ca. 1500, kende een aantal problemen:diverse oude breuken aan de bovenkant, een vuil oppervlak en oude polychromie resten... Albast is een kwetsbaar materiaal: calciumsulfaat. In principe is het een soort gips, en dus kwetsbaar voor o.a. vocht en vuil.

Onder invloed van vocht kan het bovenste laagje gaan hydrateren (vocht opnemen). Bij uitdroging gaan de moleculen kristalliseren, dehydratatie. Een wit/grijze laag (gipsachtig) kan achterblijven. Albast kan ook onder invloed van zuren uit bijv hout, een korstachtige laag krijgen (meestal een beetje geel van kleur). Dit kan duiden op de vorming van acetaat (zouten). Bij dit beeld lijkt dat niet het geval.